سیر تطور تاریخی آموزش و پرورش تطبیقی
دوره تحت تاثیر قرار گرفتن مطالعات تطبیقی از نقل مشاهدات و شرح خاطرات سیاحان
در این دوره بیشتر مطالعات تطبیقی در زمینه آموزش و پرورش فقط به شرح و توصیف جنبه های مختلف نظام آموزش و پرورش کشوری که سیاحان و جهانگردان در آثار و سفرنامه ها ی خود درج کرده بودند، معطوف می شد.
این گونه مطالعات به دلیل نامنظم بودن اطلاعات، ذهنی بودن قضاوت ها و دخالت سلائق شخصی سیاحان و جهانگردان در تبیین پدیده های تربیتی از اعتبار علمی چندانی برخوردار نیستند.
این جهانگردان صرفا به قصد دستیابی به اطلاعاتی درباره آموزش و پرورش به سیاحت و سفر نپرداخته اند بلکه با هدف و انگیزه دیگری چون انگیزه سیاسی، تجاری، مذهبی و یا ارضای حس کنجکاوی دست به چنین مسافرت هایی زده اند.
نارسایی های گزارشات سیاحان و جهانگردان و سفرای دولتی
شرح و توصیف ویژگی های تعلیم و تربیت در جامعه مورد بازدید به صورت غیر منظم و جسته و گریخته در میان انبوهی از مطالب دیگر ارائه شده است که تفسیر آن ذهنی [1] بوده است و کمتر از شواهد عینی [2] در تشریح آن مدد گرفته شده است.
دوره تحت تاثیر قرار گرفتن مطالعات تطبیقی از الگو گیری از آموزش و پرورش کشورهای دیگر
در این دوره (قرن نوزدهم)، مطالعات تطبیقی در زمینه آموزش و پرورش فقط به شرح و توصیف جنبه های مختلف نظام آموزش و پرورش کشور یا کشورهای دیگر با انگیزه تحقق اهداف ناسیونالیستی (ملی) به شکل اقتباس و الگو قرار دادن جنبه هایی از نظام آموزش و پرورش کشور هدف،انجام می شده است. در این مطالعات، پژوهشگران با سرمشق گیری از کشورهای دیگر تلاش می نمایند تا انگاره های جدید آموزشی را به منظور توسعه و بهبود بخشیدن به نظام تعلیم و تربیت ملی خود ترسیم کنند.
این گونه مطالعات به دلایل ذیل از درجه علمی کمی برخوردار می باشند:
· محققان این دوره بدون طرح تحقیق دقیق از قبل تعیین شده عمل کرده و لذا نسبت به توصیف و تشریح آن چه جبرا در تیررس مشاهده شان قرار گرفته است؛ اقدام نموده اند.
· این مطالعات به صورت نامنظم ارائه شده و بحث ها به صورت جسته و گریخته است
· منابع و ماخذ مورد استفاده، محدود و ناکافی بوده است و لذا امکان تعمیم نتایج حاصله به مقیاس کلی تر فراهم نبوده است.
· این مطالعات فاقد اصطلاحات استاندارد وتعریف عملیاتی مشخص بوده است .
· در گزارشات محققان این دوره توجه به عوامل تاثیرگذار فرهنگی و اجتماعی در عرصه تعلیم و تربیت یا به طور اجمالی بحث شده است و یا بحثی به میان نیامده است.
دوره تحت تاثیر قرار گرفتن مطالعات تطبیقی از نهضت انترناسیونالیست ها
در این دوره، مطالعات تطبیقی در زمینه آموزش و پرورش فقط به شرح و توصیف جنبه های مختلف نظام آموزش و پرورش کشور یا کشورهای دیگر با انگیزه تحقق اهداف انتر ناسیونالیستی (بین المللی) به شکل اقتباس و الگو قرار دادن جنبه هایی از نظام آموزش و پرورش کشور های هدف، با انگیزه تثبیت امنیت و صلح جهانی و برقراری تفاهم بین المللی از طریق آموزش و پرورش،انجام شده است.
در این گروه از مطالعات، پژوهشگران به همکاری های فرهنگی بین کشورهای مختلف جهان توجه خاص مبذول داشتند. این مطالعات ضمن ان که جنبه جهان شمولی داشتند؛ با همکاری مراکز بین المللی مثل یونسکو و دفتر بین المللی تعلیم و تربیت با انتشار مجموعه های آماری و اطلاعات درباره حزب های مختلف نظام های آموزشی کشورهای جهان، زمینه را برای انجام چنین بررسی هایی ممکن ساخته اند.
دوره تحت تاثیر قرار گرفتن مطالعات تطبیقی از توجه به نظام آموزش و پرورش به عنوان یک نهاد اجتماعی
در این دوره، مطالعات تطبیقی توصیفی جای خود را به پژوهش هایی داد که در آن به عوامل فرهنگی و مقتضیات اجتماعی که در جهت دادن و شکل یافتن نظام های مدرسه ای جامعه موثر بوده است؛ توجه می شد. پژوهش های مبتنی بر علت و معلول یابی جای مطالعات صرفا توصیفی را گرفت.
در این گروه از مطالعات، پژوهشگران، نظام آموزش و پرورش را به عنوان نهادی اجتماعی تلقی می کنند که نمی تواند دور و جدا از حوزه نفوذ فرهنگی، سیاسی و اقتصادی جامعه باشد.
دوره تحت تاثیر قرار گرفتن مطالعات تطبیقی از توجه محققان به روش های علمی معمول در علوم اجتماعی
این دوره تحت عنوان «شکل گرایی »[3] نیز معروف است. در این دوره، تاکید محققان بر مطالعات تجربی و استفاده از روش های آماری و در نهایت بهره گرفتن از روش های استقرایی در رد یا قبول فرضیه های تحقیقی است.
در این گروه از مطالعات، پژوهشگران از روش های تجربی و کمّی معمول در علوم ، به خصوص علوم اجتماعی شامل علم اقتصاد، سیاست، و جامعه شناسی بهره می گیرند و به بررسی و تبیین عوامل و نیروهایی می پردازند که در شکل گرفتن نظام های آموزشی نقش دارند .
نیکبخت کسی است که به دیگری پند گیرد [؛ یعنی چون دیگری را پند دهند، او عبرت گیرد].